WordPerfect 5.1 voor DOS

Een blauw scherm, witte letters en 'Shift F7' was print. Begin jaren negentig was WordPerfect 5.1 voor DOS dé tekstverwerker. Maar het programma verloor zijn kracht door de migratie naar Windows en werd weggevaagd door Word. God, wat missen we het onderwaterscherm.

door Robert van Eijden

 Het kan niet op! De versies van WordPerfect volgen elkaar op met het tempo van de hervormingen in Oost-Europa. (...) Versie 5.1 betekent opnieuw een doorbraak in de automatisering van de menselijke beschaving. Zo bont als de schrijvers van het in 1990 verschenen boekje Basishandleiding WordPerfect 5.1 willen we het niet maken, maar we begrijpen hun enthousiasme: WordPerfect 5.1 voor DOS (afgekort WP 5.1) is volgens velen nog steeds de beste tekstverwerker aller tijden, met een onovertroffen simpele user interface.

Flashback naar begin jaren negentig. Windows stond nog in de babyschoenen, pc's draaiden onder het besturingssysteem MS-DOS en WP 5.1 werd geleverd op minstens twaalf 5¼” -diskettes of zes schijfjes van 3,5”. Maar als je die eenmaal had geïnstalleerd in de directory C:\WP51 en het programma startte, staarde als beloning een mooi blauw scherm je aan. Geen opmaakbalken of linialen, alleen maar diepblauw, waarin als het ware de belofte van een literair, academisch of juridisch meesterwerk al lag verborgen. Wat zou je allemaal in die blauwe ruimte gaan typen?

Nou, meestal 'lul', 'kut' en 'neuken', maar ook voor de serieuze gebruiker had WP veel te bieden. De tekstverwerker kon uitstekend omgaan met lange lappen tekst, verschillende lettertypen en voetnoten. Hoewel je WP sinds versie 5.0 met een muis kon bedienen, deed bijna niemand dat - iedereen gebruikte de functietoetsen F1 tot en met F12. (Onze basishandleiding over de muis: de ontplooiingsmogelijkheden voor dit nijvere knaagdier zijn in WP tamelijk beperkt.) Achter elke functietoets zaten vier functies verborgen. Daarom lag er op kantoor of school meestal een langwerpig kartonnetje op het toetsenbord, met daarop alle functietoetsen en wat ze deden in combinatie met Ctrl, Alt en Shift.

Zachtjes huilen
Doorgewinterde gebruikers kenden al die functies uit hun hoofd. Shift+F7? Print! F1? Opheffen/Herstel! Ctrl+F2? Spellingcontrole! En de mooiste: Alt+F3. Die toetscombinatie verdeelde het scherm met een horizontale lijn in tweeën. Bovenin stond je tekst, onderin stond je tekst met alle opmaakcodes eromheen, zoals [VET] en [SCHUIN]. Zo kon je mysterieuze opmaakproblemen snel oplossen. Hoewel de term in onze basishandleiding niet voorkomt, werd het scherm met de opmaakcodes 'onderwaterscherm' genoemd. Als je een wat oudere collega zachtjes 'ik wil naar het onderwaterscherm' hoort huilen, weet je dat Word de opmaak van zijn document weer eens grondig automatisch vernield heeft.

Het woord is gevallen: Word. Maker Microsoft nam rond 1993 de Nederlandse markt voor tekstverwerkers over met behulp van de agressieve campagne 'Nederland Stapt Over'. Rond die tijd schakelden veel bedrijven over op Windows, een ontwikkeling waar WordPerfect te laat op insprong. Corel, het bedrijf dat in 1996 eigenaar werd van WordPerfect, heeft de verloren ruimte nooit terug kunnen winnen, mede vanwege de krakkemikkigheid van de nieuwe WP-voor-Windows-versies en 'Suites'. Uiteindelijk koos het grootste gedeelte van de WP-gebruikers, al dan niet gedwongen, voor het indrukken van F7: Einde WP.

Ik wil nog meer flashbacks!